Industriespoor

In de Heemaf Post van november 1921 staat een artikel over “Electrische aandrijving steenfabrieken”. Heemaf heeft namelijk samen met machinefabriek Aberson in Olst een elektrisch gedreven excavateur ontwikkeld. Een zin uit de tekst: “Aan één der Rijnsteenfabrieken wordt de klei door een electrisch gedreven excavateur afgegraven, door middel van een electrische locomotief in kipkarren naar de persen getransporteerd, …”. Daarbij stond bijgaande foto. Bouwde Heemaf dan Elocs ? ? Een detail van de foto is hieronder rechts weergegeven. Ter vergelijk hieronder links een foto uit een Heemaf foto-album in het Hengelo’s Educatief Industrie Museum.

HPIM3371klein

Knippen en plakken is niet van deze tijd ! Volgens Arnoud Bongaards is de loc op de oorspronkelijke foto een Oberursel en ligt in beide foto’s op de motorkap een dommekracht.

ermomde eloc detail

HPIM3885 klein

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Fotmond (bij Olst)

Steenfabriek (te) Fortmond

Terwolde (bij Deventer)

Steenfabriek de Vooruitgang (met kabelbaan !)

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nabij Arnhem

steenfabriek IJsseloord

Dhr.Joop Loots fotografeerde op 22 september 1967

deze Orenstein & Koppel van het type RL1c. De spoorbreedte is 600 mm. Duidelijke kenmerken zijn de motorkap in de vorm van een hondenhok en de ongelijke asgeleidingen voor de voor- en achteras. Fabrieksnummer en bouwjaar zijn niet bekend.

Klik voor tekening van dit type.

Klik hier voor een stoomloc van IJsseloord.

O&K RL1 IJsseloord Arnhem Loots 22 09 1967

------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Elst (Utrecht):

steenfabriek Costerus

Bij Elst in de provincie Utrecht stonden twee steenfabrieken

– beiden met 700 mm spoor – namelijk:

Ø de Klinkenberg
(later Timmermans)

Ø de Over-Betuwe,
voorheen Costerus
(ook eigenaar van de Koebongerd in Wageningen)

Bekend is dat in 1939 via de firma Oving Jung fabrieksnummer 8900 van het type ZL114 geleverd is aan de Klinkenberg. Hoewel deze foto’s door Joop Loots op 29 augustus 1967 bij Costerus zijn genomen, lijkt het om deze Jung te gaan. De loc is dus mogelijk door Costerus van de Klinkenberg overgenomen.

Zie hier voor een tekening van dit loctype.

JungZL114LootsA

JungZL114LootsBCosterusElst29 08 1967

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Afferden

Steenfabriek Nuance

http://members.home.nl/tonwijers/landgoedbleijenbeek/index28.html gaat over de steenfabriek Nuance in Afferden. Naar beneden scrollend zijn foto’s te zien van drie 700 mm locs: een dieselloc zonder cabine waarin componenten van verschillende O&K types verwerkt zijn, een O&K RL2 dieselloc en de stoomloc Maffei 3576 (1912).

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Tegelen: fabriek met 900 mm spoor:

Canoy & Herfkens

fabrieken met 600 mm spoor :

Sporen naar Kaldenkirchen

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reuver: gresbuizenfabriek Janssen Dings

Deze fabriek had een Orenstein & Koppel dieselloc van het type RL2 voor 600 mm spoorwijdte. Klik voor lijst met andere Nederlandse gebruikers, eigenschappen en de tekening van dit type. Kenmerkend voor O&K waren de geprofileerde deuren van de motorkap. De loc werd gestald in een grote loods, die ook voor andere doelen diende. Omdat die loods dwars op het spoor stond, was er zelfs in een draaischijf voorzien.

Bron foto: Foto: collectie J. Ickenroth

JanssenWillemsbewerkt

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Swalmen:

Smalspoorweg-Maatschappij Swalmen

Hoofdstuk 14 Kalkzandsteenfabrieken

Hoogersmilde

Roelfsema (Albino)

(bij) Apeldoorn

Alba

Vreeswijk

(nu Nieuwegein)

Stoomsteenfabriek De Lek

Hoofdstuk 15 Zand-, grind en kalkgroeven

Winterswijk:

Winterswijksche Steen- en Kalkgroeve

IJmuiden:

Pelt & Hooykaas

Maastricht:

Kalkmergelmaatschappij St-Pietersberg

Vijlen:

(Vereenigde) Nederlandsche Portland-Cementfabriek(en)

Zuid-Limburg

andere mergelgroeven

Hoofdstuk 17 Aannemerij

Ede:

Gebroeders Bruil

HPIM0922bewerkt

De aannemer Gebroeders Bruil uit Ede voerde omstreeks 1950 werkzaamheden uit bij Enka in Ede. Daarbij werden twee locs ingezet, namelijk een Deutz en de hierbij afgebeelde Orenstein & Koppel van het type MD2.

Bruil komt niet voor in de referentielijsten van O&K in Amsterdam.

Foto:

Enka, in gemeente-archief Ede

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Edam:

Dekker Heiwerken

MD2 Dekker Edam

Het vervoer van heipalen was een bekende toepassing van smalspoor. Op 29 augustus 1968 voerde Dekker Heiwerken uit Edam heiwerkzaamheden uit in IJmuiden. De loc is een Orenstein & Koppel van het type MD2. Op de hoeken zijn hijsogen bevestigd.

Dekker uit Edam komt niet voor in de referentielijsten van O&K in Amsterdam.

Foto: dhr. Joop Loots

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Aerdenhout (daarvoor Nijmegen):

den Breejen van den Bout

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Gouda/Gouda/Krimpen a/d Lek:

Nederveen

O&K RL1 Nederveen (Gouda) Loots IJmuiden 23 08 1968

Dhr. Joop Loots fotografeerde in IJmuiden op 23 augustus 1968 een Orenstein & Koppel van het type RL 1a van aannemer

Nederveen uit –volgens de aantekeningen bij de foto -Gouda. De firma Nederveen is ook gevestigd geweest in Rotterdam en Krimpen

aan de Lek en werd in 1999 overgenomen door Heijmans in Rosmalen. Nederveen had ook een aantal Jung locs; zie hiervoor

Hoofdstuk 29 van Henk Sluiters.

De foto betreft fabrieksnummer 7435 uit 1935 voor een spoorwijdte van 700 mm. Bijzondere kenmerken van het RL 1 type zijn de motorkap in de vorm van een hondenhok en de ongelijke asgeleidingen voor en achter.

Klik voor tekening van dit type.

De Pluimpot (Zeeland)

Dirk Verstoep

De aannemers Dirk Verstoep en Bos & Kalis sloten in het kader van de Deltawerken de Pluimpot op het eiland Tholen af. Dat gebeurde met nylon zandzakken, die -aan weerszijden van het sluitgat- per smalspoor werden aangevoerd en vervolgens met draglines in het sluitgat werden gedeponeerd. Daarbij werden diesellocs van Dirk Verstoep gebruikt. Er lijkt hier een symmetrisch wissel gebruikt te zijn.

Op de achtergrond zijn buizen te zien waarmee zand werd opgespoten.

← C. Kotvis nam deze foto op 13 november 1957 (bron: Beeldbank Zeeland). Het betreft de tweede en definitieve afsluiting.

Zie hier voor een webpagina over de rol van het smalspoor bij het afsluiten van de Pluimpot.

Hoofdstuk 20 Chemische industrie

Vlaardingen:

Unilever

Levers Zeep

Al zou men het aan de kwaliteit van de foto niet zeggen, dit is een ansicht uitgegeven door Levers Zeep ofwel Unilever in Vlaardingen. Op de wagens staan pakken met het wasmiddel Radion. Via het smalspoornet met de ongebruikelijke spoorwijdte van 750 mm werden producten naar en kolen en grondstoffen van de steiger vervoerd. Omstreeks 1930 werd de afgebeelde O&K dieselloc van het type MD1 gekocht. Ook was er een benzineloc van het O&K type M. Beide locs werden later van een nieuwe motor voorzien en zijn in 1956 aan een aannemer verkocht.

Hoofdstuk 21 Nutsbedrijven en openbare diensten

Bussum:

Gemeentewerken

Hoofdstuk 23 De krijgsmacht

Zaandam:

Staatsbedrijf der Artillerie Inrichtingen

Klik hier voor de historie van dit bedrijf, dat ook wel de Hembrug genoemd werd.

Volgens het Hembrugmuseum is er in een document uit 1898 onder andere sprake van een normaalspooraansluiting, maar ook van “20 kipwagens voor een spoorbreedte van 0,702 meter, met een stalen tuimelbak inhoudende 0,75 m³ en voorzien van een draaiplateau opdat in elke gewenste richting gestort kan worden. Het geheel voorzien van stalen assen met hydraulisch opgeperste wielen van gegoten ijzer met glasharde buiten velling”.

In de leverlijsten van de firma Deutz in Keulen komen twee locomotieven voor die op 16 februari 1927 zijn geleverd aan het Staatsbedrijf der Artillerie Inrichtingen in Zaandam. Zij hadden de fabrieksnummers 7239 en 7240 en waren van het Deutz type MLH222F. De spoorbreedte was 700 mm. Volgens een artikel van Hans van Lith in het tijdschrift Smalspoor (nummer 78 van maart 2008) zijn deze locs wel via de Artillerie Inrichtingen besteld, maar waren zij bestemd voor de legerplaats Harskamp. Eén van de twee locomotieven – en wel fabrieksnummer 7239 – is later opgedoken bij de steenfabriek Alfred Russel in Tegelen. Het is niet bekend wanneer deze locomotief bij Alfred Russel is gekomen. Dat zou omstreeks 1934 geweest kunnen zijn, omdat twee andere locomotieven van Alfred Russel toen zijn gesloopt.

Door in het foto-archief van de website van het Hembrugmuseum als zoekterm smalspoor in te vullen, zijn diverse foto’s te vinden waarop het smalspoor duidelijk te zien is. Er zijn echter geen foto’s van het materieel.

Hoofdstuk 25 Recreatiebedrijven en musea

Kerkrade:

Industrion

RL1A aanslinger 220698

Het Industrion in Kerkrade had sinds 1998 een fraaie 600 mm baan, die helaas in 2007 is opgedoekt. Uiteindelijk ging het materieel naar de ZLSM. Ook de excavateur verdween.

Op 21 juli 1998 werd Orenstein & Koppel 4363 (1933) van het type RL1a aangeslingerd. Erachter staat de open personenwagen.

Zie hier voor de tekening, etc. van het O&K type RL1.

O&K plaat

Terug/verder naar: Nieuw Home Inhoud