|
► Nieuw ◄ |
|||||||||||||
|
Vliegveld Havelte |
|||||||||||||
|
Inleiding Zie voor de algemene geschiedenis van het Duitse Vliegveld Havelte bijvoorbeeld de website http://www.encyclopediedrenthe.nl/Vliegveld%20Havelte# Op de uit te vergroten kaart is een spooraansluiting op de lijn Meppel-Leeuwarden te zien. Behalve dit normaalspoor lag er veel smalspoor voor de bouwwerkzaamheden. Zoals in het recent verschenen boeiende artikel [1] wordt uiteen gezet, was er geen sprake van één aaneengesloten net, maar van diverse lijnen, zowel met een spoorwijdte van 700 als 900 mm en met zowel stoom- als dieseltractie. Spoorijzer en
Vliegveld Havelte De bezetter had locs van SIJ (Spoorijzer in Delft) en van andere firma’s gevorderd en gaf die in huur aan aannemers die met de aanleg het vliegveld Havelte bezig waren. Die aannemers betaalden SIJ daar tot september 1944 keurig huur voor. Bij de bevrijding was een grote partij smalspoormateriaal op Vliegveld Havelte aanwezig. Op de locs waren de namen van eigenaren en nummers geschilderd, zodat daar weinig misverstand over kon bestaan. De teruggave van door Duitse autoriteiten gevorderd aannemersmateriaal werd geregeld door de in 1945 ingestelde “Technische Commissie Smalspoor” [2]. De TCS verdeelde ook de rest (rails, wissels, draaischijven, wielstellen en allerlei losse onderdelen) over eigenaren die een claim hadden ingediend, maar daarbij was het doorgaans niet duidelijk wie de oorspronkelijke eigenaar was geweest. Daarom ging deze verdeling niet zo vlot. Een geschil ontstond toen SIJ chef-monteur van Gils in 1947 (dus al circa twee jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog !) zonder toestemming losse onderdelen had weg gehaald die volgens hem alleen SIJ onderdelen konden zijn. In verband met dit geschil is nauwkeurig omschreven [2] welke SIJ locs in Havelte aanwezig zijn geweest (zodat door SIJ aannemelijk kon worden gemaakt dat de onderdelen bij deze SIJ locs hoorden) en deze nauwkeurige omschrijving is de reden dat van de vele door de Duitsers in Nederland aangelegde militaire vliegvelden juist aan Vliegveld Havelte aandacht wordt besteed op deze website. |
|||||||||||||
|
Spoorijzer materieel op Vliegveld Havelte |
|||||||||||||
|
○ |
De aannemers Walther & Kotmann te Meppel hadden van SIJ in gebruik: |
||||||||||||
|
|
- |
diesellocs 13 pk, 700 mm: |
Fabrikant |
Fabrieks- nummer |
Bouw- Jaar * |
Motor- nummer |
Opmerkingen |
||||||
|
|
|
Deutz |
11923 |
1934 |
298174 |
Vermist na WOII |
|||||||
|
11984 |
1935 |
298182 |
Weber motor |
||||||||||
|
13424 |
1935 |
327294 |
|
||||||||||
|
13425 |
1935 |
327297 |
Vermist na WOII |
||||||||||
|
21202 |
1938 |
511770 |
è Wegenbouw Mij. Utrecht ** |
||||||||||
|
- |
dieselloc 26 pk, 700 mm |
Deutz |
19980 |
1939 |
524534/35 |
600 mm volgens leverlijst |
|||||||
|
- |
stoomloc 50 pk, 700 mm |
O&K |
9233 |
1934 |
n.v.t. |
SIJ vvb 55 |
|||||||
|
O&K |
? |
? |
n.v.t. |
SIJ vvb 59 (niet bij Stoomwezen) |
|||||||||
|
O&K |
8247 |
1916 |
n.v.t. |
SIJ vvb 122 |
|||||||||
|
○ |
Arbeitsgemeinschaft Gebr.
Köhne & Schmidt had van SIJ in gebruik: |
||||||||||||
|
|
- |
dieselloc 13 pk, 700 mm, OME117, 3 ton |
Deutz |
23534 |
1939 |
599291 |
|
||||||
|
○ |
Drentsche Wegenbouw te
Uffelte had van SIJ in gebruik: |
||||||||||||
|
|
- |
dieselloc 13 pk, 700 mm |
Deutz |
19564 |
1937 |
429934 |
è Wegenbouw Mij. Utrecht ** 600 mm volgens leverlijst |
||||||
|
|
- |
stoomloc 30 pk, 700 mm |
DuCroBra |
51 |
1924 |
n.v.t. |
SIJ 121 |
||||||
|
* Het bouwjaar werd niet vermeld, maar is via het fabrieksnummer uit de Deutz fabriekslijst gehaald. ** Later KWS (Koninklijke Wegenbouw Stevin). Samen hadden de drie genoemde aannemers in Havelte verder het volgende materieel voor 700 mm spoorwijdte in gebruik:
Ander materieel Bovenstaande was zeker niet alle smalspoor materieel op Havelte; het ging er bij genoemde bron [2] immers om welk materiaal van SIJ de aannemers in gebruik hadden. Aan ander (niet van SIJ afkomstig) materieel op Vliegveld Havelte is in elk geval nog het volgende bekend: |
|||||||||||||
|
○ |
Van de NV Groninger IJzererts Exploitatie voorheen Smit & Ploegh te Onderdendam waren in beslag genomen en op vliegveld Havelte aanwezig [3]: - 3640 meter smalspoor van 9 kg/m - 3 wissels - 8 kipkarren met een inhoud van ¾ kuub - 1 motorlocomotief Montania type M, fabrieksnummer 9415 met 7.5 pk staande motor met kleppen in de kop, gewicht 2 ton [1]. In tegenstelling tot de vele diesellocs ging het hier om een benzinelocomotief. De omschrijving klopt met het type M, maar fabrieksnummer 9415 is erg hoog voor zo’n ouderwetse loc. Volgens een O&K leverlijst is wel in 1927 een type M met een spoorwijdte van 700 mm geleverd aan genoemde Smit & Ploegh te Onderdendam, echter met fabrieksnummer 2547. |
||||||||||||
|
○ |
Van steenfabriek de Hoogewaard in Wageningen waren op vliegveld Havelte aanwezig (zie hier voor meer details): - zeven (volgens [3] vijf) DuCroBra kipwagens van 1 kuub - één 50 pk stoomloc voor 700 mm spoorwijdte, namelijk O&K 9715. |
||||||||||||
|
○ |
In [1] worden genoemd: - vvb 52 van aannemer Dirk Blankevoort uit Bloemendaal, zijnde de 50 pk stoomloc Jung 2887 (1919) voor 700 mm spoorwijdte. - vvb 13 van dezelfde aannemer; hierover zijn helaas geen gegevens bij het Stoomwezen gevonden. - tenminste één dieselloc van het O&K type RL1a of RL1c. Er is een foto (klik hier en vul smalspoor als zoekterm in ) bekend van een motorloc waarop met witte verf O&K geschilderd is; dat was waarschijnlijk een huurloc van O&K in Amsterdam |
||||||||||||
|
|
|||||||||||||
|
Tenslotte Het bovenstaande allegaartje van tenminste zeventien locs van vijf verschillende eigenaren betreft nog uitsluitend locs voor een spoorwijdte van 700 mm. Daarnaast zijn er locs voor 900 mm geweest [1]. |
|||||||||||||
|
|
|
||||||||||||
|
Referenties |
[1] |
Patric van Aalderen en Jelle Kootstra; “Spoortrajecten op Nachtlandeplatz Steenwijk” in het tijdschrift Smalspoor 87 (najaar 2010). Deel II en III volgen nog. In de toekomst zal door deze auteurs een boek worden uitgegeven onder de naam ‘’Nachtlandeplatz Steenwijk, het vliegveld bij Havelte voor, tijdens en na de tweede Wereldoorlog’’ |
|||||||||||
|
|
[2] |
Nationaal Archief, toegang 2.06.035: Inventaris van het archief van de Rijksberoepscommissies Algemeen Vorderingsbesluit 1940, 1940-1963, doos 18, map 08: Spoorijzer N.V., 1947-1951, stoom- en motorlocomotieven. |
|||||||||||
|
|
[3] |
Nationaal Archief, toegang 2.08.55 : Inventaris van het archief van het Bureau Herstelbetalings- en Recuperatiegoederen (HERGO) van het Ministerie van Financiën en zijn rechtsvoorgangers, (1945) 1946-1953 (1961), inventarisnummers146-151 en 212: Stukken betreffende de Technische Commissie Smalspoor (T.C.S.) 1945-1949 |
|||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
||||||||||||
|
Terug naar: |
|
||||||||||||
|
|
|
||||||||||||
